Þríleikur um heilsutengdar forvarnir eldri aldurshópa: Grein 1 — Lög og skuldbinding

Í október á síðasta ári ritaði Pálmi Jónsson, lyf- og öldrunarlæknir þrjár greinar í Morgunblaðið: „Heilsubrestur á efri árum", „Gagnadrifin öldrunarþjónusta" og „Hin einfalda öldrunarþjónusta". Greinarnar eru ritaðar af fagmanni á sviði öldrunarfræða sem hefur áratuga reynslu og góða yfirsýn á íslensku heilbrigðiskerfi, ekki síst þess hluta sem snýr að eldri aldurshópum.

Tilefni minna greinaskrifa er að bæta við þann þátt sem snýr að heilsu og velferð eldri aldurshópa, þá sérstaklega þess hóps sem enn er í sjálfstæðri búsetu. Þetta er hópur sem heilbrigðiskerfið sinnir að takmörkuðu leyti þegar heilsutengdar forvarnir eru annars vegar.

Í lögum um málefni aldraðra (1999/2022) segir í 1. grein að „markmið laganna sé að aldraðir geti, eins lengi og unnt er, búið við eðlilegt heimilislíf en að jafnframt sé tryggð nauðsynleg stofnanaþjónusta þegar hennar er þörf."

Í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga (1991/2022) segir m.a. í 1. grein að markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga sé að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar. Skal það gert með því „að veita aðstoð til þess að íbúar geti búið sem lengst í heimahúsum, stundað atvinnu og búið við sem mest lífsgæði".

Með þessum tveimur lagákvæðum hafa bæði ríki og sveitarfélög skuldbundið sig til að sinna þessum aldurshópi meðan hann er í sjálfstæðri búsetu þannig að eldri einstaklingar á landinu geti búið í heimahúsum sem lengst. Hér vantar mikið upp á, bæði hjá ríki og sveitarfélögum, til að koma til móts við þessi markmið með markvissum aðgerðum sem snúa að heilsutengdum forvörnum.

Rétt er að þakka góðar greinar Pálma og segja má að við tveir séum með sitt hvora aðferðafræðina við greiningu á eldri aldurshópum. Hann sem lyf- og öldrunarlæknir einbeitir sér að áhættuskimun fyrir einstaklinga og viðbrögð við þeim „sem heilbrigðiskerfið hefur tekið í fóstur" en ég sem íþrótta- og heilsufræðingur einbeiti mér að heilsutengdum forvörnum og lýðheilsutengdum inngripum sem eiga erindi til almennings, þá sér í lagi þeirra sem eru 60 ára og eldri og enn við ágæta heilsu.

Það hefur sýnt sig að sú nálgun að sinna á markvissan hátt lýðheilsutengdum inngripum með áherslu á aukna hreyfingu, styrktarþjálfun, bætt mataræði og æskilegan svefn, er bæði einföld og ódýr leið að bættri heilsu almennings, ekki síst þeirra sem elstir eru.